Araç Sahibinin Sorumluluğu Hakkında Yargıtay Kararları
T.C.
YARGITAY
10. HUKUK DAİRESİ
E. 2002/201
K. 2002/755
T. 5.2.2002
• RÜCU DAVASI ( 3. kişinin kusurlu hareketi nedeniyle Bağ-Kur tarafından yapılan ilk peşin yardımın rücuan istenebileceği / Mahkemenin ölen ile kusurlu sürücü arasındaki akrabalık ilişkisi nedeniyle indirim yapamayacağı – Araç sahibine kusuru olmasa dahi rücu edilebileceği hususu )
• ARAÇ SAHİBİNİN SORUMLULUĞU ( 3. kişinin kusurlu hareketi nedeniyle Bağ-Kur tarafından yapılan ilk peşin yardımın rücuan istenebileceği / Mahkemenin ölen ile kusurlu sürücü arasındaki akrabalık ilişkisi nedeniyle indirim yapamayacağı – Araç sahibine kusuru olmasa dahi rücu edilebileceği hususu )
• HAKKANİYETE UYGUN İNDİRİM ( 3. kişinin kusurlu hareketi nedeniyle Bağ-Kur tarafından yapılan ilk peşin yardımın rücuan istenebileceği / Mahkemenin ölen ile kusurlu sürücü arasındaki akrabalık ilişkisi nedeniyle indirim yapamayacağı – Araç sahibine kusuru olmasa dahi rücu edilebileceği hususu )
1479/m.63
818/m.44
ÖZET : 3. Kişinin kusurlu hareketi nedeniyle zarar gören kişiye Bağ-Kur tarafından yapılan yardım kusurlu kişiden ve kusurlu olmasa dahi araç sahibinden rücuan istenebilir.
Mahkeme ölen sigortalı ile araç sürücüsünün akraba oluşu ve hatır taşımacılığı gibi nedenlerle BK. 44’e göre hakkaniyete uygun indirim yapamaz.
DAVA : Davacı,trafik kazasında ölen sigortalının haksahiplerine yapılan harcamalar üzerine uğranılan Kurum zararının rücuan ödetilmesini istemiştir.
Mahkeme,ilamında belirtildiği şekilde Sebahattin Güldere hakkındaki davanın reddine,diğer davalılar hakkındaki isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.
Hükmün,davacı Avukatı ve davalılardan İsmail Taş,Numan Taş,Güldane Taş tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi Necla Yıldırım tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.
KARAR : Davanın yasal dayanağı 1479 sayılı Bağ-Kur Kanununun 63.maddesidir.
Söz konusu maddede 3.bir kimsenin suç sayılır hareketi ile bu kanunda sayılan yardımların yapılması durumunda,Kurumun yapılan bu yardımların ilk peşin değeri için araç sahiplerine, ( araç sahibinin kusuru olmasa bile )rücu edeceği hükmü öngörülmüştür. Araç sürücüsünün olayda %100 kusurlu olduğu tespit edildiğine göre araç maliki davalı Sebahattin Güldere yönünden Kanunun 63 maddesinde yazılı şartların gerçekleşmiş olduğunun kabulü gerekir.
Ancak,dava dosyasında,davalı Sebahattin’in araç maliki olduğuna dair belge mevcut olmadığından mahkemenin bu hususu yöntemince araştırması gerekeceği açıktır.
Öte Yandan araç sürücüsü ile olayda ölen sigortalı Numan arasında yakın akrabalık ilişkisi bulunduğu ve olayda hatır taşımacılığının olduğu gözetilerek davalılar yararına Borçlar Kanununun 44.maddesi gereğince hakkaniyete uygun oranda belli bir miktar indirim yapılmaması isabetsiz bulunmuştur.
Yukarıda açıklanan esaslar doğrultusunda davalı Sebahattin’in sorumluluğuna karar verilmesi gerekirken,eksik inceleme sonucu yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde tarafların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ : Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 5.2.2001 gününde oybirliğiyle karar verildi.
T.C.
YARGITAY
4. HUKUK DAİRESİ
E. 2004/7697
K. 2005/1387
T. 17.2.2005
• MADDİ VE MANEVİ TAZMİNAT DAVASI ( Trafik Kazası Sonucu Yaralanma Nedeniyle )
• HAKSIZ FİİL SEBEBİYLE TAZMİNAT ( Trafik Kazası Sonucu Oluşan Zarardan Kayıt Malikini Sorumlu Tutabilmek için Kendi Hesabına ve Tehlikesi Kendisine Ait Olmak Üzere İşlettiğinin İspatlanmasının Gerekmesi )
• İŞLETENİN SORUMLULUĞU ( Araç Kayıt Sahibi Aracı Bir Yıl Süreyle Kiralamış Olduğundan İşleten Sıfatını Kaybetmiş Olması-Kazadan Dolayı Meydana Gelen Zarardan Sorumlu Olmaması )
• ARAÇ SAHİBİNİN SORUMLULUĞU ( Kazanın Oluştuğu Tarihte Aracı Bir Yıl Süreyle Kiralamış Olan Malikin İşleten Sıfatı Olmadığından Kaza Nedeniyle Oluşan Zarardan Sorumlu Tutulamaması )
2918/m.3,85
818/m.41,49
ÖZET : Zarara yol açan aracın kayıt sahibi Remzi Şen, kazadan önce Noterden yapılan 20.4.2001 tarihli ve bir yıl sürekli “Kiralama sözleşmesi” ile dava dışı Şentur Toplu Taşıma Servis Otomotiv Nak. Yaş Sebze Haz. Tic. Ltd. Şti.’ne teslim etmiştir. Böylece kendisi belirtilen tarihte işleten olmaktan çıkmış bulunmaktadır. Bundan başka davacılar kayıt sahibi davalının teslime rağmen olay gününde araçla ekonomik bir ilişkinin varlığını diğer bir deyimle aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiğini ve araç üzerinde fiili tasarrufta bulunduğunu iddia ve ispat etmiş değillerdir. O halde davalı Remzi Şen’in zarardan sorumlu tutulması için yeterli dayanak yoktur.
DAVA : Davacı Kaya İşcan ve diğerleri vekili Avukat Tümer Çabuk tarafından, davalı Remzi Şen ve diğerleri aleyhine 23.12.2002 gününde verilen dilekçe ile trafik kazasından kaynaklanan yaralanma nedeniyle maddi ve manevi tazminat istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; Tansaş A.Ş. aleyhine açılan davanın husumet yokluğundan reddine, diğer davalılar hakkındaki davanın kısmen kabulüne dair verilen 20.2.2004 günlü kararın Yargıtayca incelenmesi davalılardan Remzi Şen vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü:
KARAR : Dava, trafik kazasından kaynaklanan yaralanma nedeniyle maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir. Mahkemece davalılardan Tansaş A.Ş. yönünden davanın husumet nedeniyle reddine, diğer davalılar yönünden kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararı davalılardan Remzi Şen temyiz etmiştir.
Davacılar davayı açarken davacı Kaya İşcan’a annesi ile birlikte dolmuş beklerken davalı Remzi Şen adına kayıtlı davalı Tansaş A.Ş. tarafından işletilen ve davalı Aziz Tutkun’un kullandığı Tansaş A.Ş. müşteri servis otobüsünün çarpması sonucu meydana gelen trafik kazası nedeniyle yaralandığını belirterek tazminat istemişlerdir. Davalı Remzi Şen’in KTK 85. maddesi uyarınca kayıt maliki işleten olarak diğer davalılarla müşterek-müteselsil sorumlu olduğu iddiasıyla adı geçene dava yöneltilmiştir.
Mahkemece davalı Remzi Şen kayıt-maliki-işleten olarak sürücü davalı ile birlikte tazminattan müşterek-müteselsil sorumlu tutulmuştur.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 3. maddesi hükmüne göre, başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiğini ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğunu ispat edemediği takdirde kayda göre araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hallerde kiracı veya rehin alan kişi; işletendir. Aynı Kanunun 85. maddesi hükmüne göre ise bir motorlu aracın işletilmesinden doğan zarardan o aracın işleteni sorumlu olur.
Davaya konu olayda eylem 23.8.2001 tarihinde gerçekleşmiştir. Oysa davalı zarara yol açan aracı belirtilen Remzi Şen taraftan önce Noterden yapılan 20.4.2001 tarihli ve bir yıl sürekli “Kiralama sözleşmesi” ile dava dışı Şentur Toplu Taşıma Servis Otomotiv Nak. Yaş Sebze Haz. Tic. Ltd. Şti.’ne teslim etmiştir. Böylece kendisi belirtilen tarihte işleten olmaktan çıkmış bulunmaktadır. Bundan başka davacılar kayıt sahibi davalının teslime rağmen olay gününde araçla ekonomik bir ilişkinin varlığını diğer bir deyimle aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiğini ve araç üzerinde fiili tasarrufta bulunduğunu iddia ve ispat etmiş değillerdir. O halde davalı Remzi Şen’in zarardan sorumlu tutulması için yeterli dayanak bulunmamış olması karşısında onun yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken aksi düşüncelerle tazminata hükmedilmiş olması bozmayı gerektirmiştir.
SONUÇ : Temyiz olunan kararın yukarıda gösterilen nedenle BOZULMASINA ve peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine 17.2.2005 gününde oybirliğiyle karar verildi.
T.C.
YARGITAY
10. HUKUK DAİRESİ
E. 2003/2999
K. 2003/3936
T. 1.5.2003
• RÜCUAN TAZMİNAT DAVASI ( Trafik Kazası Sonucu Ölen Sigortalının Hak Sahiplerine Yapılan Harcamalar Üzerine Uğranılan Kurum Zararının Rücuan Ödetilmesi Davası )
• ARAÇ SAHİBİNİN SORUMLULUĞU ( Kurumun Rücu Alacağından Araç Malikinin Sorumluluğunun Ancak Kusurunun Varlığı veya Aynı Zamanda İşleten Olması Durumunda Söz Konusu Olmasının Gerekmesi )
• İŞLETENİN SORUMLULUĞU ( İşletenin Sorumululuğunun Trafik Sicilinde Adına Kayıtlı Bulunan Araç Üzerindeki Fiili Hakimiyet ile Aracı Tehlikesi Kendisine Ait Olmak Üzere Kendi Nam ve Hesabına İşletiyor Olması Halinde Mümkün Olması )
• İSTİHDAM EDENİN SORUMLULUĞU ( Davalının İstihdam Eden Olup Olmadığının Tespiti Yapılmaksızın Hüküm Tesisinin Eksik İnceleme Olacağı )
1479/m.63
2918/m.3
ÖZET : Davanın yasal dayanağını oluşturan 1479 Sayılı Yasanın 63. maddesinde yer alan “araç sahipleri” sözcüklerinin, Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiş olması karşısında, bundan böyle, olayda şahsi kusuru saptanamayan araç sahiplerinin, sadece ve soyut olarak, araç sahipliği sıfatından dolayı mesuliyetleri cihetine gidilemeyeceği gözetilmeden araç sahibi olan Meşkurenin aynı zamanda 2918 Sayılı Yasada tarif edilen usul ve esaslara göre işleten, ya da “istihdam eden” sıfatı bulunup bulunmadığı da araştırılmadan rücu tazminatından sorumlu tutulması isabetsizdir.
DAVA : Davacı, trafik kazasında ölen sigortalının hak sahiplerine yapılan harcamalar üzerine uğranılan Kurum zararının rücuan ödetilmesini istemiştir.Mahkeme, ilamında belirtildiği şekilde isteği kısmen hüküm altına almıştır.Hükmün, taraflar Avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi Suna Memlük tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi:
KARAR : Davalılardan trafik kazasına sebep olan aracın sürücüsü olduğu iddia edilen Sabiha, suçlamaları kabul etmeyip ve hakkındaki davanın reddini savunmaktadır. Hakkında Manavgat Asliye Ceza Mahkemesinde görülen 1998/859 Esas sayılı taksirle ölüme neden olmak suçundan açılan dava ise 4616 Sayılı Kanunun 1/4 maddesi uyarınca ertelenmiş olup, ortada adı geçen davalı hakkında, iddiaları doğrulayan herhangibir mahkumiyet kararı yoktur.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden ise, ihbarcı dışında olayın meydana gelişini gören kimse olmadığı halde mahkemece tek kamu tanığı hüviyetini haiz ihbarcının kimliği tespit edilerek tanık sıfatıyla dinlenilme olanağı üzerinde durulmamıştır. Aksine ayrıca, 20.09.1998 tarihli tutanakla ihbara konu edilen 07 UF 400 plakalı davalılardan Meşkure’ye ait araç, Murat 131 Doğan SLX marka olduğu halde; 16.08.1998 tarihli trafik kazası Tespit Tutanağı ile aynı tarihli bilirkişi Fethi D.’un raporunda, olay yerinde elde edilen ( kırılıp dökülmüş ) parçaların teşhisinden, kazaya neden olan aracın Renault, marka bir otomobil olduğu saptanmaktadır ki, ihbarın tutarlılığı açısından bu çelişki de giderilmiş değildir. Öte yandan davalı Sabiha’nın savunmasında ihbarcının Ahmet K. isimli şahıs olduğu adı geçen kişi ile aralarının açık olması nedeniyle Ahmet K.’in her vesile ile kendisine suç isnadıyla ihbar ve şikayetlerde bulunduğu, bu cümleden olarak adı geçenin hakkındaki iftira suçundan dolayı Alanya Asliye Ceza Mahkemesinin 1998/1763 Esas sayılı dava dosyasında mahkum edildiğini ileri sürmesine rağmen, ihbarcının Ahmet K. olup olmadığı araştırılmadığı gibi, bu kişinin dinlenmediği anılan mahkumiyet dosyasının dahi getirtilerek savunma sadedinde herhangi bir araştırma yapılmamış olması ve ayrıca Cumhuriyet Savcılığının 1998/239 hazırlık Sayılı 22.09.1998 tarihli tutanağında ismi geçen ihbarcı Mehmet Y.’ın da davalıların ismini açıkça zikretmediği gözetilerek, adı geçenin tanık sıfatıyla bilgisine başvurularak tutanakta bahsettiği kişileri tanıyıp tanımadığı, ve davalı Sabiha ile ilgileri araştırılmadan soyut bir ihbar hükme esas alınarak eksik araştırma ve inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
Kabule göre de, davanın yasal dayanağını oluşturan 1479 Sayılı Yasanın 63. maddesinde yer alan “araç sahipleri” sözcüklerinin, Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiş olması karşısında, bundan böyle, olayda şahsi kusuru saptanamayan araç sahiplerinin, sadece ve soyut olarak, araç sahipliği sıfatından dolayı mesuliyetleri cihetine gidilemeyeceği gözetilmeden araç sahibi olan Meşkurenin aynı zamanda 2918 Sayılı Yasada tarif edilen usul ve esaslara göre işleten, ya da “istihdam eden” sıfatı bulunup bulunmadığı da araştırılmadan rücu tazminatından sorumlu tutulması isabetsizdir.
O halde, davalılar vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ : Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 01.05.2003 gününde oybirliğiyle karar verildi.
T.C.
YARGITAY
HUKUK GENEL KURULU
E. 2004/10-165
K. 2004/171
T. 24.3.2004
• TRAFİK KAZASI SONUCU BAĞ-KUR TARAFINDAN YAPILAN ÖDEME VE MASRAFLAR ( Rücuan Tahsili Talebi – Araç Sahibinin Sorumluluğuna İlişkin Hükmün Anayasa Mahkemesince İptal Edilmiş Olması/Araç Sahibinin İşleten Sıfatının Araştırılması Gereği )
• ARAÇ SAHİBİNİN SORUMLULUĞUNA İLİŞKİN HÜKMÜN ANAYASA MAHKEMESİNCE İPTAL EDİLMESİ ( Bağ-Kur’un Trafik Kazasında Ölen Sigortalı İçin Yaptığı Masraf ve Ödemelerden Dolayı Rücu Talebi – Araç Sahibinin İşleten Sıfatının Araştırılması Gereği )
• İŞLETENİN SORUMLULUĞU ( Trafik Kazasında Ölen Bağ-Kur Sigortalısı İçin Kurumca Yapılan Ödeme ve Masrafların Rücuan Tahsili Davasında – Araç Sahibinin Sorumluluğuna İlişkin Kanun Hükmünün Anayasa Mahkemesince İptal Edilmiş Olması )
• RÜCUAN TAZMİNAT TALEBİ ( Trafik Kazası Sonucu Ölen Bağ-Kur Sigortalısı İçin Kurumca Yapılan Ödeme ve Masraflar – Araç Sahibinin Sorumluluğuna İlişkin HÜkmün Anayasa Mahkemesince İptal Edilmiş Olması/İşleten Sıfatı Varsa Araç Sahibinin Sorumlu Tutulacağı )
• CENAZE GİDERLERİ VE YAKINLARA ÖDENEN PEŞİN SERMAYE DEĞERLERİ İÇİN BAĞ-KUR’UN RÜCU TALEBİ ( Trafik Kazasında Kusurlu Araç Malikine – Araç Malikinin Sorumluluğuna İlişkin Hükmün Anayasa Mahkemesince İptal Edilmiş Olması/İşleten Sıfatı Varsa Sorumlu Tutulabileceği )
1479/m.63
2918/m.3,85
ÖZET : Davacı Kurum vekili, trafik kazası sonucunda vefat eden sigortalının hak sahiplerine bağlanan ilk peşin değerli gelir ve cenaze masraflarının 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar ( Bağ-Kur ) Yasası’nın 63. maddesi uyarınca kusurlu araç sürücüsü ile araç maliki olan davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini istemiştir. Kazaya karışan aracın trafik sicilinde Sami Latin adına kayıtlı olduğu, Zorunlu Trafik Sigortasının adı geçen tarafından yaptırıldığı tartışmasızdır. Yerel mahkemece davalı Sami Latin hakkında 1479 sayılı Yasanın 63. maddesinde gösterilen ( Araç sahipliği ) sıfatı dikkate alınarak hüküm kurulmuştur. Ancak, anılan maddede yazılı ( Araç sahibi ) ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir. Mahkemece yapılacak iş, maddede yazılı “diğer sorumlulara” rücu eder ifadeleri ile, 2918 sayılı Yasanın 85. ve 3. maddeleri birlikte değerlendirilmek suretiyle, davalı Sami’nin işleten sıfatının bulunup bulunmadığı araştırılıp, hasıl olacak sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırı olup, direnme kararı bu nedenle bozulmalıdır.
DAVA : Taraflar arasındaki “rücuan alacak” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Osmaneli Asliye Hukuk ( İş ) Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 2.10.2001 gün ve 1999/176, 2001/170 sayılı kararın incelenmesi davalılar vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 10.Hukuk Dairesinin 17.12.2002 gün ve 9388-9793 sayılı ilamı ile; ( ….Davanın yasal dayanağı 1479 sayılı Bağ-Kur Kanununun 63. maddesidir.
Söz konusu maddede üçüncü bir kimsenin suç sayılır hareketi ile bu kanunda sayılan yardımların yapılması durumunda, Kurumun yapılan bu yardımların ilk peşin değeri için araç sahiplerine, ( araç sahibinin kusuru olmasa bile ) rücu edeceği hükmü öngörülmüştür. Araç sürücüsünün olayda %100 kusurlu olduğu tesbit edildiğine göre araç maliki davalı Sami Latin yönünden 1479 sayılı Kanunun 63. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “… araç sahiplerine…” ibaresinin Anayasa Mahkemesinin 27.03.2002 tarih 2001/343 Esas, 2002/41 sayılı Kararı ile Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermesi karşısında kanunun 63. maddesindeki şartların gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması gerekir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı karşısında araç maliki Sami Latin’in işleten sıfatı yoksa sorumlu tutulamayacak, araç maliki Sami Latin aynı zamanda işleten ise sorumlu tutulacaktır. Burada değerlendirilmesi gereken husus davalı Samı Latin’in işleten sıfatı ile sorumlu olup olamayacağına ilişkindir. Trafik sicilinde adına kayıtlı bulunan kişi aracı kendi hesabına ve kendisine ait olmak üzere kullanıyor ve araçtan çıkar sağlıyor ise karşılığında hem şekli hem de maddi anlamda işletenlik sıfatı birleşmiş olur. 2918 sayılı yasanın 3. maddesinde araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatı ile sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehin gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişinin işleten olduğu, ancak ilgilisi tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikenin kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu olduğu ispat edilmişse bu kişinin işleten sayılabileceği hükme bağlanmıştır. Somut olayda araç maliki davalı Sami Latin olay tarihinden önce otomobili 27.12.1995 tarihli sözleşme ile Ebubekir Alan isimli şahsa sattığını, ve teslim ettiğini, ancak aracın mülkiyetini devretmediğini savunmuştur. Kaza tarihinden 6 ay önce aracın Sami Latin tarafından dava dışı Ebubekir Akın’a satıldığı yolundaki beyan araştırılmalı, 2918 sayılı yasanın 3.maddesinin son cümlesinin burada tezahür edip etmediği, davalı Sami Latin üzerine kayıtlı araç uzun zamandan beri Ebubekir Akın tarafından harici satışa dayalı olarak kullanılıp kullanılmadığı araştırılıp davalı Ali Akın’ın kullanımı dolayısıyla bu kişi yönünden işletenlik kavramının gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılmalıdır. Araç maliki işleten durumunda değilse sırf araç maliki sıfatı ile sorumlu tutulamayacağı düşünülmeden davalı Sami Latin’in sorumluluğuna karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde davalıların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır…. ) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
KARAR : Dava, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar ( Bağ-Kur ) Yasası’nın 63. maddesi uyarınca rücuan tazminat alacağına ilişkindir.
Davacı Kurum vekili, trafik kazası sonucunda vefat eden sigortalının hak sahiplerine bağlanan ilk peşin değerli gelir ve cenaze masraflarının kusurlu araç sürücüsü ile araç maliki olan davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini istemektedir.
Davalılardan Sami Latin, trafik kazasına konu aracı kazadan önce, -dava dışı- Ebubekir Akın isimli şahsa haricen sattığını, aracı teslim etmesine karşın bir miktar alacağının kalması nedeniyle, trafik sicilinden devrini vermediğini, daha sonra ise şahsın izini kaybettiği için devrini veremediğini savunarak hakkında açılmış olan davanın reddini savunmuştur.
Yerel Mahkemece, 3.10.2001 günlü kararında, araç sürücüsü davalı Ali Akın’ın olayda tam kusurlu bulunduğu, diğer davalı Sami Latin’in ise araç maliki olduğu nedenle istemin kabulüne karar vermiş, Özel Dairece hüküm yukarıda yazılı gerekçelerle bozulmuş, bu kez Yerel Mahkemece, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girme tarihinin, Yerel Mahkemenin bozmaya konu kararından sonraya ait olduğu, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının ancak Resmi Gazetede yayımından sonra açılacak davalarda uygulanması gerekeceği, iptal kararının ayrıca bir hüküm yoksa geriye etkili olmayacağı” gerekçeleri ile direnme kararı verilmiştir.
Davanın yasal dayanağını oluşturan 1479 sayılı Bağ-Kur Yasasının 63. maddesi uyarınca; “Üçüncü bir kişinin suç sayılır hareketi ile bu Kanunda sayılan yardımların yapılmasını gerektiren bir halin doğmasında, Kurum, sigortalı veya hak sahiplerine gerekli bütün yardımları yapar.
Ancak, Kurum, yapılan bu yardımların ilk peşin değeri için üçüncü kişilere, istihdam edenlere, ( araç sahiplerine ) ve diğer sorumlulara rücu eder…”
Maddede yer alan ( araç sahiplerine ) ibaresi Anayasa Mahkemesinin 13.11.2002 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan ( 27.3.2002 gün,2001/343 Esas, 2002/41 Karar sayılı ) kararı ile iptal edilmiştir.
Uyuşmazlık, Anayasa Mahkemesi iptal kararının, görülmekte olan davada, bir diğer ifadeyle, kesinleşmemiş kararlara uygulanıp uygulanmayacağı noktasında toplanmaktadır.
Anayasa Mahkemesince, Anayasaya aykırı olduğundan iptaline karar verilen kanun veya kanun hükmünde kararname veya bunların belli madde ve hükümleri ( Anayasa Mahkemesi kararında aksi yazılı değilse ) iptal kararının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar ( Anayasa m.153/3 ).
Anayasa Mahkemesinin iptal kararları geriye yürümez ( Anayasa m. 153/5 ). Madde hükmünde yer alan bu ilke uyarınca Anayasa Mahkemesinin iptal hükmü; kanunun iptal edilmesinden önce o kanuna dayanılarak yapılmış ve kesinleşmiş olan işlemleri, diğer bir anlatım ile, kesinleşmiş mahkeme kararları ( maddi anlamda kesin hükmü ) ile oluşan hukuki durumların sonucunu ortadan kaldıramayacak, bu hususların yeniden ele alınıp incelenmesine olanak sağlamayacaktır. Anayasa Mahkemesinin iptal hükmünün geriye yürümemesi, kesinleşen ilamlar bakımından geçerlidir. Anayasa Mahkemesinin çok sayıda kararı ile de doğrulanan bu ilke 18.11.1964 gün ve 2/4 ve ayrıca 10.3.1969 gün ve 1/3 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararları ile de desteklenmiştir.
Buna karşılık usulü kazanılmış hakkın istisnası niteliğinde olan Anayasa Mahkemesinin iptal kararları, görülmekte olan ( derdest ) davaları ( kesinleşmemiş olan hükümleri ) etkileyecek, henüz kesin hükme bağlanmamış bütün davalarda uygulanması gerekecektir ( HGK’nun 21.1.2004 gün ve 2004/10-44-19 sayılı kararı ).
İptal edilen kanun hükmü mahkemede görülmekte olan davanın hukuki dayanağını oluşturuyorsa, artık Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra oluşan yeni duruma göre karar verilecektir.
Hakim, Türk kanunlarını resen uygulamakla yükümlüdür ( HUMK m.76 ). Tarafların bildirdikleri vakıalara uygulanacak hukuk kuralını bulup uygulamak, başka bir deyimle bu vakıaların hukuki niteliğini belirlemek Türk Kanunlarını uygulamak demektir ( Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü, 2001 B, 6.C, s.1927 ). İptal kararı ile yürürlükten kalkan bir hukuk kuralı, görülmekte olan bir davanın hukuki sebebini oluşturamayacaktır.Hakim yürürlükte bulunan yasalar uyarınca vakıaların hukuki sebeplerini kendiliğinden uygulamak durumundadır.
Somut olayda Yerel Mahkeme, 63. madde ( araç sahibinin kusursuz sorumluluğunu öngören ) hükmü uyarınca davalılardan Sami Latin hakkında davacı Kurum lehine rücu tazminatına karar vermişken, kararın tebliği aşamasında, Anayasa Mahkemesince hükmün dayanağını oluşturan “araç sahiplerine” ibaresi iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesinin iptal hükmünün Resmi Gazetede yayımlanması ile davanın hukuki dayanaklarından birisi ortadan kalkmıştır. Bu durumda adı geçen davalının sorumluluğunun saptanması aşamasında, “araç sahibi” sıfatından kaynaklanan kusursuz sorumluluğu ile değil, anılan maddede yer alan diğer sorumluluk halleri dikkate alınarak hüküm kurmak gerekecektir.
Nitekim Anayasa Mahkemesinin kararında “kişilerin üzerlerine kayıtlı aracı tasarruf edip etmedikleri araştırılmaksızın sadece kayıt işleminin objektif sorumluluğa esas alınmasının” doğru bulunmadığı vurgulanmıştır. Bu belirleme ile 1479 sayılı Bağ-Kur Yasasının 63.maddesinde açıklanan “Diğer sorumlulara rücu eder” hükmünü işaret ettiği açıktır. Yasada yazılı “diğer sorumlular” dan kastın ise 2918 sayılı Yasanın 85/1 ve aynı Yasanın 3.maddesinde yazılı işleten kavramının ne olduğunun tespiti öncelik taşımaktadır.
Şekli ölçüye göre işleten, satışa esas olan tescil belgesinde ( m.19 ), aracın fenni muayene ve trafiğe çıkmasının temelini oluşturan trafik belgesinde ( m.21 ), sigorta poliçesi ile ( m.91 ) vergi kaydında adı yazılı kişidir.
Maddi ölçü ise araçtan ekonomik olarak yararlanmayı ve araç üzerindeki eylemli egemenliği ölçü alır. 2918 sayılı yasa bu temel olgu üzerine oturtulmuştur.
Kimlerin işleten olabileceği Yasada sıralanmıştır.Öncelikle vurgulanmalı ki kimin araç sahibi olduğu konusunda yasa kuralını koymuştur. Trafiğe tescil, tescil belgesi ile sahiplik, Noter tarafından yapılan satış belgesi birer sahiplik belgesidir.2918 sayılı Yasanın 3.maddesinde “araç sahibi, araç için adına yetkili idarece tescil belgesi verilmiş veya Noterden lehine satış belgesi düzenlenmiş kişi” olarak tanımlamıştır. Trafiğe tescilli araç, ancak Noter sözleşmesiyle devredilir. 2918 sayılı Yasanın 20/d maddesi uyarınca Trafiğe tescilli araçların haricen satışı geçersiz olup bu husus kamu düzeni ile ilgili olduğundan mahkemelerce kendiliğinden ( resen ) gözönünde bulundurulur. İşte bir kaza olduğunda aracın kim yararına kullanıldığına bakılarak sorumlu kişi tespit edilebilecektir.
Trafik sicilinde adına kayıtlı bulunan kişi, aracı kendi hesabına ve kendisine ait olmak üzere kullanıyor ve araçtan ekonomik çıkar sağlıyorsa bu kişi hem şekli hem de maddi anlamda işletendir. Burada maliklik sıfatı ile işletenlik sıfatı aynı kişide birleşmiştir.Noterlerin düzenleme yoluyla yaptığı satışlar dışında, aracın haricen satışında bu satışlar geçersiz olduğundan bu gibi durumlarda aracın sicilde kayıtlı malikine işleten gözüyle bakmak ve buna ağırlık vermek olayın mağdurları bakımından yerinde olacaktır. ( Bkz.Ergun Özsunay, Trafik Hukukunda Zarar Giderimi Sorumlusu olarak “İşleten” ( Araç sahibi ) Kavramına İlişkin Bazı Sorunlar. Batıder Temmuz 1971 C.VI S.1 Sh.83-110 )
2918 sayılı Yasanın 3. maddesinde yazılı işleten kavramına da açıklık getirmek gerekir. Bu maddeye göre işleten, araç sahibi olan veya aracı mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracı uzun süreli kiralama, ariyet veya rehin gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişi işleten olarak kabul edilmektedir. Bunların yanında 2918 sayılı Yasanın 17.10.1996 gün ve 4199 sayılı yasa ile değişik 85 nci maddesinde motorlu aracın, bir teşebbüsün ünvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi durumunda bu teşebbüs de sorumluluğa katlanacaktır.Teşebbüs sahibi 2918/3 madde tanımlamasına göre işleten değildir.Gerek motorlu aracın işleteni gerekse teşebbüs sahibi zarar görene karşı müteselsilen sorumlu olacaklardır.
Bu sayılanların dışında yasa ( 2918/m.3 ) varsayımlı işleten kavramına yer vermiştir.Zarar görenleri danışıklı ( muvazaalı ) işlemlere karşı korumak için bu düzenlemeyi yapmıştır.Maddeye göre “ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır” denilmiştir.
Bu gibi olaylarda öncelikle görünür işletenlerin sorumluluğu yönüne gidilmelidir. Davacıların iddiaları yada davalıların savunmaları varsayımlı işletenliğe yöneldiğinde, muvazaalı işlemler konusunda genel ilkeler gözetilmelidir.
Açıklanan yasal kurallar ışığında somut olaya bakıldığında; kazaya karışan 34 SPT 17 plakalı aracın trafik sicilinde Sami Latin adına kayıtlı olduğu, Zorunlu Trafik Sigortasının adı geçen tarafından yaptırıldığı tartışmasızdır. Yerel mahkemece davalı Sami Latin hakkında 1479 sayılı Yasanın 63 maddesinde gösterilen ( Araç sahipliği ) sıfatı dikkate alınarak hüküm kurulmuştur.
Yukarıda anıldığı gibi 1479/63 ncü madde de yazılı ( Araç sahibi ) ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir. Mahkemece yapılacak iş 1479/63 ncü maddede yazılı “diğer sorumlulara” rücu eder ifadeleri ile, 2918 sayılı Yasanın 85, aynı Yasanın 3.maddeleri birlikte değerlendirilmek suretiyle, davalı Sami’nin işleten sıfatının bulunup bulunmadığı araştırılmak, hasıl olacak sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırı olup, direnme kararı bu nedenle bozulmalıdır.
SONUÇ : Davalılar vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda yazılı nedenlerden dolayı HUMK.429.maddesi gereğince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının geri verilmesine, 24.3.2004 gününde oyçokluğu ile karar verildi.
